Pliki Cookies zapewniają sprawne funkcjonowanie tego portalu, czasami umieszczane są na urządzeniu użytkownika. Ustawienia cookies można zmienić w przeglądarce. Więcej o przetwarzaniu danych w polityce prywatności. Prosimy o wyrażenie zgody na cookies.

Tak, zgadzam się
Nie teraz
Copernicus Center Press
KSIĄŻKA TYGODNIA
Nie jesteś sam w domu. Od drobnoustrojów po krocionogi, śpieszki i pszczoły miodne. Historia naturalna stworzeń, z którymi dzielimy życie

Badania Dunna pozwalają na nowo docenić istoty, które wielu z nas uważa za szkodniki. - „Science News”

KATALOG

Filmy

Z autografem

Biografie

Etyka

Filozofia ekonomii

Filozofia nauki

Filozofia prawa

Historia filozofii

Kognitywistyka

Kosmologia

Lingwistyka

Logika

Matematyka

Nauka i religia

Nauki ewolucyjne

Michał Heller

Zagadnienia Filozoficzne w Nauce

Wydania kieszonkowe
Seria Piąty Wymiar
Książki po przejściach
Seria Nauka i Religia

AI

Ogólnopolski Dzień Praw Zwierząt

JĘZYK w najlepszym wydaniu

„Filozofuj" - recenzja książki "Inne umysły"

2019 - 06 - 06 / 12:41

Gdy szukamy innych umysłów poza granicami gatunku homo sapiens, rozglądamy się przede wszystkim za naszymi biologicznymi krewniakami, zbudowanymi na podobnym planie układu nerwowego (duże mózgi). Szympansy, psy, ptaki mają tyle biologicznych cech wspólnych, że ich umysły, zwłaszcza w perspektywie ewolucyjnej, wydają się w pewnym stopniu podobne.

 

Filozof Peter Godfrey-Smith w swojej ostatniej książce Inne umysły przedstawił radykalnie inne systemy poznawcze, które narodziły się w głębiach oceanu i należą do ośmiornic i ich krewnych z gromady głowonogów. Jak zauważa: „Prawdopodobnie nigdy nie będziemy bliżej spotkania z inteligentnym obcym”, którego zdolności mentalne generowane są przez inny projekt układu nerwowego. W historii życia dwa razy ewolucja eksperymentowała z umysłem: wyjątkowe duże mózgi u głowonogów, wpływające na skomplikowane zachowania, oraz mózgi u kręgowców (w tym oczywiście ssaków, a szczególnie nasze, ludzkie). I były to eksperymenty niezależne od siebie, a ich wyniki radykalnie różne.

 

Głównymi bohaterami książki są zatem ośmiornice, błyskotliwie scharakteryzowane na podstawie własnych badań autora i bogatej literatury naukowej, które stają się przewodnikami w dyskusjach fundamentalnych problemów z obszaru filozofii umysłu i biologii. Krótki rejestr omawianych problemów zawiera między innymi zagadnienia miejsca świadomości w świecie fizycznym, genezy subiektywności, ewolucji zmysłów, ciał i zachowań, percepcji, genezy języka i śmierci. Ośmiornice nie zajmują jednak całej powierzchni książki: stanowią raczej wygodne (i piękne) tło do prezentacji spójnej i wielowątkowej koncepcji ewolucji umysłu. Jak odnotowuje autor, chodziło mu o szerokie i głębokie potraktowanie tematu umysłu i jego ewolucji, gdzie „szerokość” oznacza uwzględnienie wielu gatunków zwierząt, a „głębokość” – daleką wędrówkę w czasie po ścieżkach ewolucyjnych życia i umysłu. Projekt ten w wielu miejscach jest oryginalny, wyodrębnia zasadnicze punkty orientacyjne w badaniach naukowych, wprowadza na filozoficzny plan nowe hipotezy naukowe oraz proponuje interesujące modele w badaniach naukowo-filozoficznych. Jednocześnie wszystko to jest umieszczone w bogato ujętym kontekście historycznym. Przykładowo: rozróżnienie dwóch aspektów działania układu nerwowego, tj. czuciowo-ruchowego oraz czynnościowo-sprawczego, interpretacja umysłu ośmiornicy w kategoriach poznania ucieleśnionego i „odcieleśnionego” (nie wiadomo, gdzie zaczyna i kończy się mózg ośmiornicy), hipoteza genezy subiektywnego doświadczenia (od „białego szumu” do świadomości), hipoteza wyjaśniająca, dlaczego ośmiornice wytwarzają piękne i kolorowe wzory na swoim ciele, choć są daltonistami, koncepcja emisji wewnętrznej (mowy wewnętrznej) i jej związek ze świadomą myślą.

 

Wędrówka po historii ewolucji umysłu i próba zaglądnięcia do umysłów „obcych inteligencji”, aby lepiej zrozumieć nasz własny umysł i jego historię, przedstawione na kartach tej książki są fascynujące, przynajmniej w takim stopniu, jak nurkowanie w kolorowym świecie australijskich raf koralowych. Porównanie nieprzypadkowe. Autor wiele informacji (także wspaniałych zdjęć) zamieszczonych w książce zaczerpnął z głębin oceanów, w których nurkował, aby badać życie ośmiornic. Owocem tych fascynacji badawczych było napisanie bardzo dobrej książki filozoficznej według prostych wskazówek metodologicznych: „Dobra filozofia jest oportunistyczna: używa każdej informacji i każdego narzędzia, które mogą być przydatne” oraz „Uprawianie filozofii polega głównie na tym, by złożyć coś w całość – spróbować dopasować do siebie kawałki wielkiej układanki tak, żeby miały jakiś sens”. Krótko mówiąc: ta książka ma sens.

 

Zbigniew Wróblewski - „Filozofuj"